X
تبلیغات
پاپون
فرهنگ و زبان
 مهمترين تحولات آوايي گويش پاپوني

 

مهمترين تحولات آوايي گويش پاپوني

چشمگيرترين دگرگوني هاي صوتي زبان فارسي از دوره ميانه به دوره جديد را مي توان به ترتيب زير بر شمرد:

 

1-حذف

يكي از مهمترين تحولات صوتي فارسي ازدوره ميانه به جديد،حذف برخي از واجهاست. حذف واجي در مواضع مختلف يعني آغاز،ميان و پايان واژه ها رخ داده است.(باقري،1373،ص 140)

همانند بسياري از گويش هاي فارسي نو گويش پاپوني نيز تحت تاثير اين تغييرات قرار گرفته است.

حذف در جايگاه پاياني:

            فارسي ميانه               پاپونی              فارسي معيار

              Moz                        mozd                     مزد 

              Ara                          arak                        اره

Para                        parak                                       پاره  

بارزترين ويژگي فارسي باستان اين بود كه اغلب واژه ها به مصوت ختم مي گرديد و آشكارترين تحول صوتي زبان از دوره باستان به دوره ميانه و نو حذف همين مصوت هاي پاياني است.(باقري،1373، ص124).                                                                                                            فارسي باستان            فارسي ميانه                              پاپوني

Ras                             rast                           rasta                

Das                             dast                          dasta             

Mā                             māh                          maha             

حذف مياني:

              فارسي ميانه                               پاپوني                            فارسي معيار

                                     Tal                          taxl                                   تلخ        

Bahr                                                               bar                               سهم-بهره

                                  Xag                          xayik                                 تخم مرغ

                                   Dot                          doxt                                        دختر

                                    Nazik                      nazdik              نزديك

 

حذف آغازي:

                                  Nar                             anar                انار

                                 Tæš                            atæš            آتش

 

 

حذف h:

واج "hاغازي " تا دوره ميانه اغلب باقي مانده و در دوره جديد حذف مي گردد: (باقري،1380، ص 153-154)

      hægær                              ægær                  اگر     hændam                                  ndamæ               اندام

حذف "k":

 Dana                                danak                                    دانا

Gærma                       gærmæk                           گرما

 

 

2-افزايش:

                                Setun                           stun                 ستون

Mus   (سنسكريت)muŝ   (اوستايي)muŝ          (ف م)moŝk       (پاپوني)

3-قلب:

                                Sorx                              suxr                  سرخ

                                Barf                              varf                   برف

 

4-ابدال:

  تبديل "پ" به "ب":

صوت p مياني از دوره باستان تا دوره ميانه باقي مانده و در فارسي جديد در صورتي كه واج جانبي ان واكه يا يكي از همخوانهاي:« =rر»، «l=ل»، «n=ن» باشد اغلب تبديل به «b=ب »مي شود.(باقري،1380،ص 77)

                                 Abad                             abat                   آباد

               ærpč                            rbæĉ                             چرب

 

  تبديل "ت" به "د":

t اگر در ميان و پايان گلمه باشد،چنانچه در ميان يكي از واكه ها يا اصوات:"r" يا "n " قرار بگيرد تا فارسي ميانه باقي مانده ودر فارسي جديد به "d" تبديل مي شود:(باقري،1380،ص 107)

                               Peyda                            paitak                  پيدا

                              Badom                           vatam                  بادام

                              Bidæn                            butæn                 بودن

                             Bædtar                           vættær                بدتر

  تبديل "ك" به "گ":

                                                Sæg                                  sakسگ

                           Bærg                                 bærk                     برگ    

تبديل v به b:

                     Baram                            varam                      بياورم

                     Besi                                 vise                          گسيل

                    Baxtan                            vaxtan                      باختن

                     Barf                                 varf                           برف

اما اين تغيير در برخي از وا‍ژه ها صورت نگرفته است:vēn در فارسي نو معيار تبديل به bīn  شده اما در گويش پاپوني همچنان /v/ بدون تغيير باقي مانده است.

تبديل  vبه g:

                       Gorāz                              vorāz                   گراز

Gojišk                       vinĉišk                               گنجشك 

تبديل hبه x:

يگي از موارد دگرگوني واج "h" زماني است كه در اغاز واژه قرار بگيرد و صوت بعدي آن واكه "u" باشد در اين صورت Hبدل به x مي شود: (باقري،1380، ص 157)

             hōn                             xin                      خون

             hup                             xub                      خوب

             huŝk                             xoŝk                   خشك

تبديل ĉ به z:

اگر واج جانبي  "ĉ" واكه باشد،در در دوره ميانه نيز باقي مانده و در فارسي جديد بدل به "z" ميشود:(باقري،1380، ص 165-166)

           ruĉ                                                           ruzروز       namaĉ                                  nomaz                     نماز

تبديل "k" به ע:

              silak                                עsila                     سوراخ

تبديل "k" به " q"

Malaq                               mælæk                                      ملخ

تبديل "k" به " x":

ax                        ŝak                    ŝ                     شاخ

تبديل " g" به "ע":

واج g آرياي قديم اگر در كنار واجهاي واكه و يا واج "r" قرار بگيرد،در فارسي باستان اغلب به صورت "g" باقي مانده و ذر تحول بدل به  " ע=غ" تبديل مي گردد:

Bāg                                                         עbā                          باغ

                      murv                               עmor                       مرغ

تبدیل b به واکه:

B                     æŝ                            Ow  ŝ                        شب

Sowz                                sæbz                                                سبز

تبديل uبه o:

                                               Pos                                  pus پسر

                                              Donb                               dumbدم

 Xošk                                 hušk                                           خشك

تبديل ō به ū:

                      Rū                                      rōd                        رود

                  Jū                               jōy                     جوي

                    Bū                              bōy                    بو

 همانطور كه ملاحظه مي شود در اين مورد همخوان پاياني هم حذف مي شود.

تبديل ō به i:

                     Xin                                       xōn                        خون

                   Mid                                      mōd                       مو/موي

5-ادغام:

هرگاه صوت«b»در كنار «m=م»قرار بگيرد تا فارسي ميانه باقي مانده  و در فارسي جديد نخست بر اثر قاعده تباعد يا دگرگون سازي «m»كه مانند «b» از نظر مخرج توليد «دولبي »است تبديل به واج غنه ديگري كه دو لبي نيست يعني «n=ن» مي شود و دريك تحول ديگر دو واج «n» و «b» در هم ادغام شده بدل به واج «m »مي شود كه خصوصيات هر دو واج را داراست. يعني هم مثل «n» غنه است و هم مثل «b» دو لبي است: (باقري،1380،98)

     فارسي باستان                  فارسي ميانه               پاپوني    

Somb                       sumb                          sumba            

Sonb                                                                                    

Som                                                                                      

 

6-همگونی:

شاید یکی از معمول ترین نوع دگرگونی صوتی،همگونی باشد که در ان یک صوت به صوت مجاور شباهت پیدا می کند.روشن است که این روند می تواند نوعی ساده سازی حرکات عضلانی که برای تلفظ یک واژه معین ضروری است، به حساب می اید. همگونی تقریبا در تمامی زبانهای رایج دنیا، پدیده ای رایج است. از دیدگاه آواشناسی تولیدی،در همگونی معمولا یک همخوان از نظر جایگاه، محل تولید ویا واکداری به همخوان دیگر شباهت پیدا می کند(آرلاتو،1373،ص118) 

 

                      فارسي ميانه              پاپوني           فارسي معيار

       ناقص:          tapak        tavæ                           تابه

Puŝidæn            puŝitæn                                         پوشیدن

       ناقص:            Puss                     pōst                 پسر

7-کشش جبرانی:

نوع خاصی از گرگونی که به همخوان هر دو مربوط می گرد، روندی است معروف به کشش جبرانی،در این حالت یک واکه دو همخوان را به دنبال دارد و هنگامی که یکی از همخوانها حذف شود،برای جبران واج حذف شده،واکه قبلی ان کشیده می شود. (آرلاتو،1373، ص 127)

Soob                     sobh                                     صبح

Zoor                       zohr                                      ظهر

        r                 ŝæhr   ææŝ                     شهر

 

 

 منابع:

آرلاتو،آنتوني،در آمدي بر زبانشناسي تاريخي،ترجمه يحيي مدرسي(1373)،چ اول،تهران:پژوهشگاه علوم انساني ومطالعات فرهنگي

باقري،مهري(1380)واجشناسي تاريخي زبان فارسي،تهران:نشر قطره

باقري،مهري(1384)تاريخ زبان فارسي،تهران:دانشگاه پيام نور

فره وشي،بهرام(1346) فرهنگ پهلوي،تهران:بنياد فرهنگ ايران

|+| نوشته شده توسط هادی در سه شنبه بیستم بهمن 1388  |
  توصيف كلي يكي از گويش هاي ايراني نو (گويش كوهمره اي پاپوني)بر پايه تفاوت هاي ان با فارسي معي

 

       توصيف كلي يكي از گويش هاي ايراني نو  (گويش كوهمره اي پاپوني)بر پايه تفاوت هاي ان با فارسي معيار                            

 

 

                                                        هادي انصاری

 

                                                         آبان 1388

 

             

                            E-mail address: hadi.ansari15@yahoo.com 

 

   

 

 

 

 

    توصيف كلي يكي از گويش هاي ايراني نو  (گويش كوهمره اي پاپوني)بر پايه تفاوت هاي ان با فارسي معيار                            

چكيده:

هدف مقاله توصيف كلي  يكي از گویش های استان فارس به نام گویش کو همره ای  مي باشد.بواسطه تنوع و تفاوت های موجود در این گویش لذااي مقاله  یکی از انواع خاص آن یعنی گویش پاپونی را مورد بررسی قرار میدهد.گر چه این مقاله اين گويش را به صورت كلي بررسي مي كند اما به دليل شباهت هاي بسيار اين گويش با زبان  فارسي معياراين مقاله بيشتر تفاوت هاي اين گويش با فارس معيار مد نظر دارد.گرچه اين گويش از نظر واجشناسي،صرف،ضمير،عدد واشتقاق بررسي مي شود اما از انجاييكه تفاوت عمده اين گويش با فارسي معيار در ساختمان فعل مي باشد ساختمان فعل به صورت عمده مورد توجه قرار مي گيرد. 

 

کلید واژه:گویش،کوهمره، پاپون،واجشناسي،ساختمان فعل

 

 

 

مقدمه:

 گویش های رايج در جنوب غرب ايران مجموعه نسبتا همگني را تشكيل ميدهند وبه غير از گويش سيوندي،ساير گويش ها با زبان فارسي در يك گروه قرار دارند(گروه جنوب غربي،نك184-258،1921،15Mo،.Tedesco O .Mann, KPF I, XIII sq; P).

اسكار مان گويش هاي فارس را مطالعه كرده و انها را "گويش هاي تاجيكي "ناميده است. اين گويش ها شامل گويش هاي بورنجاني،ماسرمي،سمغاني و پاپوني مي شوند. تمامي اين گويش ه در منطقه كازرون رواج دارند. گويش هاي ديگر در شمال غربي شيرتز رايج هستند:اردكاني،كلاتي،خلاري. سرانجام مي توان از گويش كندزاري (كه در شمال غربي سيوند رواج دارد) و گويش دواني(متعلق به دوان در هشت كيلومتري شمال كازرون )نام برد.هيچ يك از اين گويش ها هنوز به خوبي شناخته نشد ه اند و توصيف انها فقط مي تواند بر پايه مطالعاتي قديم ( Mann1909)يا پراكنده (Mahamedi1979:morgenstierne1960) صورت گيرد.

در استان فارس گویش های خاصی وجود دارند که وجود تحولات بسیار هنوز به جا مانده اند.از جمله این گویش ها گویش کوهمره ای است که دربخش وسیعی از  فارس و استان بوشهر و بندرعباس به کار می رود.این گویش باوجود اینکه در گذر زمان دستخوش تغییرات بسیار شده همچنان کاربرد دارد و واژه ها و ساختارهایی در ان دیده میشود که بازمانده زبان پهلوی و ایرانیان باستان است اما با توجه به همسویی گویش ها کاربرد این گویش روز به روز کم رنگ ترشده و حتی بیم ان می رود که در اینده ای نچندان دور به طور کامل از بین رود لذا بررسی این گویش از جنبه های مختلف نه تنها امری مفید بلکه لازم و ضروری می نماید. چون این گویش در منطقه جغرافیایی وسیعی داشته بنابراین دارای انواع متفاوتی گشته است.لذا این مقاله یکی از این انواع یعنی گویش پاپونی را مورد بررسی می دهد.وجه تسمیه گویش کوهمره ا ی خاستگاه اصلی این گویش یعنی منطقه جغرافیایی کوهمره می باشد که بخشی از شهرستان کازرون در استان فارس می باشد.اطلاق گویش پاپونی نیز بواسطه کاربرد این گویش در روستایی به همین نام است که در نود کیلومتری شیراز در بخش کوهمره نودان واقع شده است.

توصيف كلي گويش كوهمره اي پاپوني

ا) واجشناسي

2) صرف

3) ضمير

4) ساختمان فعل

4-1) فعل مجهول

4-2) فعل امر

4-3) مطابقت فعل با فاعل

4-4) نشانه هاي مصدر

4-5) زمان در افعال

  4-5-1)گذشته

  4-5-1-1) گذشته ساده

  4-5-1-2) گذشته استمراری

  4-5-1-3)گذشته نقلی

  4-5-1-4)گذشته نقلی مستمر

  4-5-1-5)گذشته بعید

  4-5-1-6)گذشته ابعد

  4-5-1-7)گذشته التزامی

  4-5-1-8)گذشه ملموس

  4-5-1-9)گذشته ملموس نقلی

 

   4-5-2)حال

   4-5-2-1)حال اخباری

   4-5-2-2)حال التزامی

   4-5-2-3)حال ملموس

 

   4-5-3)اینده

 

 

 

 

 

1)واجشناسي

 

اين گویش از نظر واجي درغالب موارد تفاوت چندانی با فارسی رسمی ندارد.اما با وجود شباهت های بسیار تفاوت هایی هم  بین این گویش و فارسی رسمی دیده میشود از جمله این که دستگاه همخوانی پاپونی بیست وچهار همخوان دارد که در مقایسه با فارسی رسمی  یک همخوان بیشتر دارد.این همخوان/ע/ در فارسی رسمی واجگونه /q/ محسوب میشود و لذا ایجاد تمایز نمی کند. این واج در تقابل با واج /q/ در جفت های کمینه زیر بدست میایید:

غم      /mæע/     غصه                               غصب      /sbæע/        غصب

قم        /mæq/    قیف                                 قصب        //qæsb       نوعی خرما

این واج همخوانی،سایشی،نرمکامی و واکدار است. در فارسی این واج واجگونه ای از واج /q/ محسوب میشود و تمایز ایجاد نمی کند.

همچنین برخلاف فارسی رسمی کشش واکه ای در این گویش ایجاد تمایزمی کند.

 æ./ /

این واج از بررسی جفت های کمینه زیر شناخته میشود:

لم      /læ.m/          فلج                                 بر       /bæ.r/            سهم

لم       /læm/          تکیه دادن                          بر        bæ.r//           تن

کره      /la.ræ /       بزغاله

 این واج واکه پیشین، باز، گسترده و کشیده است که در فارسی به عنوان واجگونه  واج /æ/ به کار میرود چون در فارسی رسمی کشش واکه ایجاد تمایز معنایی نمیکند.

همچنین برخلاف فارسی رسمی کشش واکه ای در این گویش ایجاد تمایزمی کند.این گویش علاوه بر الگوهای هجایی فارسی(cv-cvc-cvcc)همانند زبان انگلیسی از الگوی هجایی تک واکه ای نیز بهره می برد.

2) صرف

دراين گويش براي اسم نه تمايز جنس دستوري وجود دارد و نه حالت صرفي،شمار جمع به وسيله پسوند هاي yal/al ساخته مي شود:Isfahan-yal "اصفهاني ها"    dot-al "دختر ها". پسوند هاي معرفه ساز عبارتند از: :a  Isag-a "اين سگ"(مير فندرسكي).aku  :  עera č: aku -ע erač.     

(سلامي،1383،)

3)ضمير

ضماير شخصي منفصل عبارتند از:من(mu)،تو (tu)، او(u)،ما(ma)، شما(uma∫)، ايشان(una).

Mu om xa         من خوردم                                      mu omu xa     ما خورديم

       Tu et xa تو خوردي                           ∫uma  etu xaشما خورديد

       U e∫ xaاو خورد                                    una e∫u xaانها خوردند

ضماير منفصل شخصي عبارتند از: مفرد:- ∫  m-t-جمع: u(n) -∫ tu(n)- mu(n)-   دو ضمير اشاره وجود دارد: )Iاين) و u(آن)(اشميت،1383،565).

 4)ساختمان فعل در گویش پاپونی

صرف فعل بر پايه دو ماده فعلي شكل مي گيرد:ماده مضارع و ماده ماضي.در فعل سوم شخص مفرد مضارع،معمولا صامت پاياني از ماده حذف مي شود: اول شخص مفرد mi-bo-ram  اما سوم شخص مفرد: .mi-be گاه به عكس، صامت پاياني ماده اصلي فقط در فعل سوم شخص مفرد حفظ مي شود: mi-d-ey  اما فعل اول شخص مفرد:mi-d-am.

دو نوع پيشوند فعلي وجود دارد:1.پيشوند نمود استمرار(براي مضارع اخباري و ماضي استمراري):mi  2. پيشوند نمود تام (براي التزامي  و امري)  bo-bu-be و غيره.(اشميت،1383،565-566).

در بعضي از زمانها (گذشته بعيد،گذشته نقلي،گذشته التزامي) از فعل هاي كمكي ودر بعضي ديگر (حال ساده،حال التزامي،و گذشته التزامي)از پيشوند هاي صرفي استفاده مي شود.(سلامي،1383،).

4-1)فعل مجهول

فرمول ساختمان فعل مجهول در گويش مورد مطالعه به صورت زير است:

صفت مفعولي+فعل كمكي شدن=  فعل مجهول                           jomonda vabi

4-2)فعل امر

فعل امر در اين گويش با تغييراتي در فعل حال التزامي به خصوص در شناسه و يا بخش پاياني ان حاصل مي شود بدست مي ايد.

1)بعضي از فعل هاي امر با حذف شناسه فعل حال التزامي به دست مي ايد. مثال:bojomun-e                          (امر bojomun             ((حال  التزامي)     

2) در برخي از فعل هاي حال التزامي،با حذف شناسه و صامت قبل از ان فعل امر به دست مي ايد. مثال:               uniy-e                         uni

3)در برخي از فعل هاي التزامي با تغييرات چند گانه واجها فعل امر به دست مي ايد. مثال:   bati                           bio                                    

4) برخي از فعل هاي حال التزامي با تغيير اواي پاياني به فعل امر تبديل مي گردد.مثال   veysada                            veys                                        

4-3مطابقت فعل با فاعل

دراين گويش وقتي فاعل غير جاندار باشد(مفرد يا جمع)فعل هميشه مفرد است و به صورت سوم شخص دزر پايان جمله مي ايد. مثال

Dar-bassa                                  dara-al  bassa

 (سلامي،1383،)

 

4-4)نشانه هاي مصدر

4-4-1)نشانه مصدر dan

ماده فعل هايي كه به صامت r,n ختم مي شوند داراي نشانه  danهستند:

Savon-dan

4-4-2)نشانه مصدر tan

ماده فعل هايي كه به صامت هاي ∫,f,x, و همچنين مصوتu  ختم مي شوند داراي نشانه مصدري tanهستند.مثال   tan-e∫

 

4-4-3)نشانه مصدر dan

ماده فعل هايي كه به مصوت ختم مي شوند دارا ي نشانه مصدر dan  هشتند. مثال: bi-dan(سلامي،1383،)

 

زمان در افعال

4-5-1)گذشته

4-5-1-1)گذشته ساده

 فعل لازم:  آمدنndæn)æ)

آمدم                nd-æmæ                  آمدیم       ænd-um

آمدی               ænd-ey                     آمدید       ænd-in

آمد                 moa                          آمدند       nd-enæ

فعل متعدی: خوردن(xærdæn)

خوردم           om-xæ                        خوردیم    o)muxæ)

خوردی        et-xæ                     خوردید   e)tu-xæ)

خورد            xæ-e∫                          خوردند      e)∫uxæ)

همانطور که ملاحظه میشود در گویش پاپونی گذشته ساده افعال لازم و متعدی متفاوت است. در افعال لازم شناسه های æm-ey-Ø-um-in-en به انتهای ماده فعل افزوده میشود و در افعال متعدی شناسه های e(tu)-(e)∫u-om-et-e∫-(o)mu را به ابتدای ماده فعل می افزایند.

4-5-1-2)گذشته استمراری

فعل لازم: آمدن(ndænæ)

می آمدم      mæ mi-ænd-                        می آمدیم      mi-ænd-um

می آمدی     mi-ænd-ey                            می آمدید       mi-ænd-in

می آمد        mi-æmo                               می آمدند       mi-ænd-en

فعل متعدی:خوردن(xærdæn)

می خوردم    om-mi-xæ                            می خوردیم     (o)mu-mi-xæ

می خوردی    et-mi-xæ                             می خوردید     (e)tu-mi-xæ

می خورد       e∫-mi-xæ                             می خوردند      (e)∫u-mi-xæ

 همانطور که ملاحظه میشود درحالیکه که نشانه استمراری (mi) درافعال لازم به ابتدای فعل افزوده میشود در افعال متعدی نشانه استمراری بین شناسه گذشته و ماده فعل میآید.

4-5-1-3) گذشته نقلی

لازم:آمدن(ændæn)

آمده ام      nd-æmeæ                             آمده ایم        ænd-ume

آمده ای      nd-æyeæ                              آمده اید        nd-ineæ

آمده است    nd-ææ                                 امده اند        nd-æneæ

متعدی:خوردن(xærdæn)

خورده ام       om-xær-dæ                        خورده ایم     o)mu-xær-dæ)  

خورده ای     et-xær-dæ                            خورده اید      e)tu-xær-dæ)

خورده است    e∫-xær-dæ                           خورده اند      (e)∫u-xær-dæ

گذشته نقلی افعال لازم و متعددی نیز در گویش پاپون متفاوتند. در افعال لازم نشانه های نقلی æme-æye-æ-ume-ine-æne را به انتهای ماده فعل می افزاییم در حالیکه درافعال متعددی شناسه های گذشته را به ابتدا و نشانه مفعولی را به انتهای بن مضارع مضارع می افزاییم.

4-5-1-4) گذشته نقلی مستمر

لازم:آمدن(ndænæ)

می امده ام           mi-ændæme                          می امده ایم      ndumeæmi-

می امده ای        mi-ændæye                            می امده اید      mi-ændine

می امده است   mi-ændæ                               می امده اند       mi-ændæne

متعددی:خوردن(xærdæn)

می خورده ام      æom-mi- xærd                      می خورده ایم   o)mu-mi-xærdæ)

می خورده ای     et-mi-xærdæ                         می خورده اید    e)tu-mi-xærdæ)

می خورده است    e∫-mi-xærdæ                         می خورده اند    e)∫u-mi-xærdæ)

در گویش پاپونی برای ساخت گذشته نقلی مستمر افعال لازم /mi/را به ابتدای گذشته نقلی می افزاییم. برای ساخت گذشته نقلی مستمراز افعال متعددی /mi/را بین شناسه گذشته و بن فعل در ساخت ماضی نقلی می افزاییم.

4-5-1-5) گذشته بعید          

لازم:آمدن(ndænæ)                                             

آمده بودم    ndæ-beðæmæ                             آمده بودیم      ndæ-beðumæ                                      

آمده بودی   ndæ-beðeiæ                                 آمده بودید      ndæ-beðinæ                       

آمده بود      ndæ-biæ                                     آمده بودند      ndæ-beðenæ

  متعددی:خوردن(xærdæn)

خورده بودم    omxærdæ-bi                            خورده بودیم    bi o)muxærdæ-)                             

خورده بودی   etxærdæ-bi                              خورده بودید    e)tuxærdæ-bi)

خورده بود      e∫xærdæ-bi                              خورده بودند    e)∫uxærdæ-bi)

همانطور که مشاهده میشود در گویش پاپونی برای ساخت ماضی بعید افعال لازم،صیغه های ماضی ساده فعل بودن را به صفت مفعولی فعل می افزاییم.در افعال متعددی تکواژ /bi/ را بدون تغییر به ساخت های ماضی نقلی می افزاییم.

4-5-1-6) گذشته ابعد

لازم:آمدن(ndænæ)

آمده بوده ام      ndæ-beðæ-beðæmæ        آمده بوده ایم  ændæ-beðæ-beðum

آمده بوده ای      ndæ-beðæ-beðeiæ          آمده بوده اید  ændæ-beðæ-beðin 

آمده بوده است    ndæ-beðæ-biæ                آمده بوده اند   ndæ-beðæ-beðenæ

متعددی آمدن(ændæn)

خورده بوده ام    omxærdæ-beðæ-bi            خورده بوده ایم  i o)muxærdæ-beðæ-b)

خورده بوده ای   etxærdæ-beðæ-bi              خورده بوده اید   (e)tuxærdæ-beðæ-bi

خورده بوده است e∫xærdæ-beðæ-bi              خورده بوده اند    (e)∫uxærdæ-beðæ-bi

برای ساخت گذشته ابعد از روش زیر استفاده میکنیم:

لازم:   صیغه های گذشته ساده بودن+صفت مفعولی فعل بودن+صفت مفعولی فعل اصلی

متعددی:  bi+صفت مفعولی فعل اصلی+ماضی نقلی

4-5-1-7) ماضی التزامی 

 لازم:آمدن(ændæn)               

آمده باشم     ndæ-bæmæ                              آمده باشیم     ndæ-bumæ 

آمده باشی    ndæ-beyæ                                 آمده باشید     ndæ-binæ

آمده باشد     ndæ-buæ                                   آمده باشند    ndæ-benæ

متعددی:خوردن(xærdæn)

خورده باشم    om-xærdæ-bu                            خورده باشیم  (o)mu –xærdæ-bu

خورده باشی    et-xærdæ-bu                              خورده باشید  e)tu-xærdæ-bu)

خورده باشد     e∫xærdæ-bu                               خورده باشند  (e)∫u-xærdæ-bu

برای ساخت گذسته التزامی افعال لازم صیغه مضارع ساده فعل باشیدن را به صفت مفعولی فعل اصلی می افزاییم.برای ساخت فعل متعدی سوم شخص مفرد مضارع ساده را به صفت مفعولی فعل اصلی می افزاییم.

4-5-1-8) گذشته ملموس

برای ساخت ماضی ملموس پیشوند /hei/ را به ابتدای گذشته استمراری می افزاییم:

لازم:آمدن(ændæn)            داشتم می آمدم       hei-miændæm

متعدی:خوردن(xærdæn)       داشتم میخوردم      hei-omixæ

4-5-1-9)گذشته ملموس نقلی

لازم: آمدن(ændæn)

داشته ام می امده ام hei-miændæ-beðæme داشته ایم می آمده ایم hei-miændæ-beðume

داشته ای می آمده ای hei-miændæ-beðæye داشته اید می آمده اید hei-miændæ-beðine

داشته می آمده است hei-miandæ-beðæ    داشته اند می امده اند  hei-miændæ-beðæne

 

 

متعدی:خوردن(xærdæn)

داشته ام می خورده ام             hei-omixærdæ-beðæ  

داشته ای می خورده ای            hei-etmixærdæ-beðæ

داشته می خورده است              hei-e∫mixærdæ-beðæ

داشته ایم می خورده ایم            hei-(o)mumixærdæ-beðæ

داشته اید می خورده اید            hei-(e)tu-mixærdæ-beðæ

برای ساخت گذشته ملموس نقلی از روش از زیر استفاده می کنیم:

لازم:ماضی نقلی بودن+سوم شخص مفرد گذشته نقلی مستمر+hei

متعدی:صفت مفعولی فعل بودن+گذشته نقلی مستمر+hei

 

4-5-2)حال

4-5-2-1)حال اخباری

لازم:آمدن(ændæm)

می آیم             may-am                                   می آییم      may-um                                

می آیی            may-ey                                    می آیید      mæy-in

می اید              mæ(ti)                                    می آیند      mæy-en

متعدی :خوردن(xærdæn)

می خورم                mi-xoræm                         می خوریم   mi-xor-um

می خوری                ey-mi-xor                          می خورید   mi-xor-in

می خورد                mi-xæ                                می خورند   mi-xor-en

حال اخباری افعال لازم از افزودن پسوند های æm-ey-Ø-um-in-en به ماده فعل ساخته می شود.

حال اخباری افعال متعدی به مضارع ساده ساخته می شود.

4-5-2-2)حال التزامی

لازم:امدن(ændæn)

بیایم                     bæy-æm                                 بیاییم           bæy-um

بیایی                  bæy-ei                                     بیایید           bæy-in

بیاید                   bæ                                           بیایند           bæy-en

متعدی:خوردن(xærdæn)

بخورم             bo-xoræm                                    بخوریم        bo-xorum

بخوری            bo-xorei                                        بخورید        bo-xorin

بخورد             be-xæ                                            بخورند       bo-xoen

در حال التزامی ازفعل لازم یکی از پیشوند های bæ(bæ-y-æm)-o(oxatæm)-be(be-∫æm)-u(uniy-æm) به ابتدای ماده فعل و شناسه های æm-ei-Ø-um-in-en  رابه انتهای ماده فعل می افزوده می شود.

در حال اخباری ازفعل متعدی یکی از پیشوند های o(o-snæm)-be(be-venæm) را به ابتدای مضارع ساده افزوده می شود.

4-5-2-3)حال ملموس

لازم:آمدن(ændæn)

دارم می آیم               hei-mæyæm                       داریم می آییم      hei-mæyum

داری می آیی           hei-mæyey                           داریید می آیید      hei-mæyin

دارد می آید              hei-mæ(ti)                            دارند می آیند      hei-mæyen

 متعدی:خوردن(xærdæn)

دارم می خورم             hei-mixoræm                     داریم می خوریم    hei-mixorum

داری می خوری           hei-mixorei                         دارید می خورید    hei-mixorin

دارد می خورد              hei-mixæ                           دارند می خورند     hei-mixoren

برای ساخت حال ملموس هم در فعل لازم و هم در متعدی به ابتدای حال اخباری پیشوند  heiاظافه می کنیم.

4-5-3)آینده

برای بیان مفاهیم آینده از ساخت های زمان حال استفاده می شود:

پس فردا می آییم          pæsba  mæyæm   

فردا می خورم             sæba mixoræm

ژ

 

 

نتیجه گیری:

اين گويش گرچه در بسياري از جنبه ها مشابه فارسي معيار است اما تفاوت هايي هم ميان اين گويش و فارسي معيار ديده مي شود از جمله اين كه اين گويش داراي يك همخوان اظافي نسبت به فارسي معيار است و از كشش واكه اي براي تمايز استفاده مي كند و از الگوي هجايي تك واكه اي بهره مي برد.در اين گويش نه تمايز جنس دستوري وجود دارد نه حالت صرفي و شمار جمع بوسيله پسوند هاي yal,alبيان مي شود.از نكات جالب توجه در مورد اين گويش اين است كه صرف افعال لازم و متعددي در اين گويش به دو صورت مختلف كه بر اين اساس مي توان اين گويش را از خانواده زبانهاي به اصطلاح ارگتيو دانست.  

 

 

  منابع:

اسلامی،عبدالنبی(1383)گنجینه گویش  شناسی فارس گویش های:بنافی، پاپونی،دوسیرانی،ریچی، سمغانی،کلانی(تاجیکی)،گرگنایی(گاوکشکی)،نودانی،ج2،چ1،تهران:فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی.

اشميت،رودريگر(1383)راهنماي زبانهاي ايراني:زبانهاي ايراني نو،ج دوم ،چ1،تهران:ققنوس

انوري،حسن و احمدي گيوي،حسن.(1373) دستور زبان فارس. چاپ يازدهم. ج2. تهران:فاطمي

ثمره،یداله(1364)آواشناسی زبان فارسی،چ1،تهران:رستم خانی

حق شناس،علی محمد(1356)،آواشناسی،تهران:آگاه

|+| نوشته شده توسط هادی در شنبه شانزدهم آبان 1388  |
 روزگار غریبی است نازنین
 

دهانت را می بویند
مبادا که گفته باشی دوستت می دارم
دل ات را می بویند

روزگار غریبی ست نازنین


و عشق را
کنار تیرک راه بند
تازیانه می زنند .
عشق را در پستوی خانه نهان باید کرد


در این بن بست کج و پیچ سرما
آتش را به سوختْ بارِ سرود و شعر
فروزان می دارند


به اندیشیدن خطر مکن
روزگار غریبی ست نازنین


آن که بر در می کوبد شباهنگام 
به کشتن چراغ آمده است .
نور را در پستوی خانه نهان باید کرد


آنک قصابان اند بر گذرگاه ها مستقر
با کنده وساتوری خون آلود


روزگار غریبی ست، نازنین


و تبسم را بر لب ها جراحی می کنند
و ترانه ها را بر دهان
شوق را در پستوی خانه نهان بایدکرد


کباب قناری
بر اتش سوسن و یاس
روزگار غریب ست، نازنین


ابلیس پیروزْ مست
سور عزای ما را بر سفره نشسته است


خدا را در پستوی خانه نهان باید کرد

 

 به نقل از مسافر

 

|+| نوشته شده توسط هادی در دوشنبه چهارم خرداد 1388  |
 گویش های ایرانی

 

گویشهای ایرانی

گویشهای ایرانی در ادوار مختلف و در نقاط مختلف ایران تنوع زیادی دارد، که بعضی از آنها

در حال حاضر منسوخ شده، و برخی در حال فراموشی هستند.

در ادامه دسته بندی گویشهای ایرانی مورد بررسی قرار می گیرد.

گویش های ایرانی در اسناد تاریخی



در آثار مورخان و جغرافیا نویسان اسلامی، گذشته از فارسی دری که زبان رسمی و اداری

کشور ایران بوده است و پهلوی جنوبی (پارسیک) که تا سه چهار قرن بعد از اسلام زبان دینی

 ایرانیانی شمرده میشد که به آئین زرتشتی (زردشتی) باقی مانده بودند؛ از چندین گویش دیگر که

 در نقاط مختلف این سرزمین پهناور متداول بوده، ذکری آمده و گاهی نمونه های کوتاه، یا به

نسبت بلندتر، از بعضی آنها ثبت شده است.

در این کتب که از اواخر قرن سوم تا قرن دهم هجری تألیف یافته به بیش از چهل
گویش ایرانی

اشاره شده است.


گویش های ایرانی در زمان معاصر


اما در روزگار ما گذشته از "فارسی دری" که "فارسی نو" نیز خوانده می شود، و زبان رسمی

 اداری و دولتی و فرهنگی کشور ایران از قرن چهارم هجری تا همین زمان است؛ در این

سرزمین پهناور هنوز گویشهای متعدد ایرانی رایج است که بعضی از آنها آثار مکتوب و ادبی

نیز دارند، و بسیاری دیگر تنها زبان محاوره اقوام بزرگ یا کوچکی است که در گوشه و کنار

 فلات ایران زندگی می کنند.

گویشهای مرکزی ایران


در روستاها و شهرکهای مرکز ایران و آبادیهای پراکنده در حاشیه کویر گویشهای متعددی هنوز

 باقی است که غالباً شماره متکلمان آنها اندک است و هر یک خصوصیاتی دارند، از آن جمله:



 

گویشهای سرزمین فارس

 


در بعضی از روستاهای استان فارس گویشهای خاصی هست که با وجود زبان جاری سراسر آن

 استان که فارسی است هنوز بر جا مانده اند؛ اگر چه هرگز کتابت نداشته و مقام زبان دری نیافته

 اند. اینها عبارتند از گویشهای متداول در روستاهای شمغون، پاپون، ماسرم، بورینگون و بعضی

دهکده های دیگر. این گویشها همه از گروه جنوب غربی شمرده می شوند. اما بعضی دیگر مانند

 "سیوندی" در قریه سیوند (50 کیلومتری شمال شیراز) از جمله گویشهای شمال غربی است که

شاید بر اثر مهاجرت در آن ناحیه رواج یافته و باقی مانده باشد.


در ناحیه باشکرد (واقع در جنوب شرقی خلیج فارس) نیز گویشهای باشکردی وجود دارد که

 خود به دو گروه جنوبی و شمالی تقسیم می شود و دارای مختصاتی است که آنها را از

گویشهای دیگر ایرانی مشخص و متمایز می کند.

 

 


ادامه مطلب
|+| نوشته شده توسط هادی در یکشنبه سوم خرداد 1388  |
 گویش های استان فارس

 

اسکار مان گویش های فارس را مطاله کرده  انها را "گویش های تاجیکی "نامیده است .این گویش ها   شامل گویش بورنجانی-سمغانی و پاپونی میشوند.تمامی این گویش ها در منطقه کازرون رواج دارند.گویش های دیگری در شمال غربی شیراز رایج هستند:اردکانی-کلاتی-وخلاری.سرانجام می توان از گویش کندازی (که در شمال غربی سیوند رواج دارد)و گویش دوانی (متعلق به دوان در هشت کیلومتری شمال کازرون)نام برد.هیچ یک از این گویش ها هنز به رستی شناخته نشده اند و توصیف انها می تواند بر پایه مطالعات قیم (مان۱۹۰۹)یه پراکنده(محمدی۱۹۷۹-مور گنس تیرن)صورت گیرد.

پیرلکوک.پاریس

|+| نوشته شده توسط هادی در یکشنبه سوم خرداد 1388  |
 چکیده مقاله واجشناسی گویش کوهمره ای پاپونی

             

 

چكيده:

 مقاله حاضرواجشناسی يكي از گویش های استان فارس به نام گویش کوهمره ای را بررسی میکند.اين مقاله بواسطه تنوع و تفاوت های موجود در این گویش یکی از انواع خاص آن یعنی گویش پاپونی را مورد بررسی قرار میدهد.ابتدا همخوانها و واکه های این گویش با استفاده از جفت های کمینه استخراج شده و ضمن مقایسه با فارسی رسمی تفاوت ها وشباهت های انها را بیان می کند. سپس واج آرایی و الگوی هجایی و فرایند های آوایی همچون ابدال،حذف،اظافه،تضعیف،تقویت و

قلب را در این گویش مورد بررسی قرار می دهد.

کلید واژه:واجشناسی،گویش،کوهمره، پاپون

 


ادامه مطلب
|+| نوشته شده توسط هادی در یکشنبه سوم خرداد 1388  |
 ساختمان فعل در گویش پاپون

ساختمان فعل در گویش پاپونی

 

1)گذشته

1-1) گذشته ساده

2-1) گذشته استمراری

3-1)گذشته نقلی

4-1)گذشته نقلی مستمر

5-1)گذشته بعید

6-1)گذشته ابعد

7-1)گذشته التزامی

8-1)گذشه ملموس

9-1)گذشته ملموس نقلی

 

2)حال

 

1-2)حال اخباری

2-2)حال التزامی

3-2)حال ملموس

 

3)اینده

 


ادامه مطلب
|+| نوشته شده توسط هادی در یکشنبه سوم خرداد 1388  |
 سخن بزرگان
 

مردم موفق امروز، كودكان جسور ديروز بوده اند.
ديزرائلي

هر كس مرتكب اشتباهي نشده، اكتشافي هم نكرده است.
گاليله

آدم پرحرف تخم مي پاشد و آدم خاموش درو مي كند.
اقليدوس

سربازي که مي ترسد ، جان خود و ديگر سربازان را به خطر مي افکند .
(( ارد Orod ))

انسان وقتي در خانه نشسته است خوهان حادثه اي در زندگي و هنگامي كه دچار حادثه مي شود طالب زندگي آرام در خانه است .
وايلز

انسان وقتي در كار سياست آسان فريب مي خورد كه تصور ميكند ديگران را فريب داده است .
ژول سيمون

هيچ كس به خرد غايى نرسد، مگر آن را در خود جست وجو كند.
اينشتين

تاريخ حقيقتى است كه سرانجام به افسانه و افسانه دروغى است كه سرانجام به تاريخ مى پيوندد.
جين كاكتيو

مى توانيد انسانى را به كسب دانش رهنمون كنيد، اما نمى توانيد او را وادار به انديشيدن كنيد.
اف پى دانسى

همواره آدميان محيط و چنبره بدي و پليدي را با دانش و انديشه برتر خويش بسته و بسته تر مي سازند .
(( ارد Orod ))

برگرداندن تصاوير آويخته بر ديوار، مسير تاريخ را دگرگون نمى كند.
جواهر نعل نهرو

با انديشه آشفته دانش آموختن در گردباد آتش افروختن است .
رومارسس

زندگي يك هديه است: به ما حق ويژه، فرصت و مسؤوليت مي‌دهد؛ بايد به ازاي آن، چيزي بازگردانيم و آن «خودِ اصلاح‌شده» ماست.
توني رابنيز

بيشتر مردم به آزادي علاقه چنداني ندارند چون آزادي مستلزم و متضمن مسؤوليت است و بيشتر مردم از مسؤوليت واهمه دارند.
زيگموند فرويد

در تئوري اگر به انسان در برابر اعمالش مسؤوليت بدهيد، در آن صورت حق انتخاب دارد كه قبول كند يا نكند.
ديويد گاور

بسياري از جنگها و آوردهاي مردمي از روي نبود شناخت و آگاهي آنها نسبت به يکديگر بوده است .
(( ارد Orod ))

من آمده‌ام كه مسؤوليت كارهايي را كه كرده‌ام بر عهده بگيرم. من مسؤوليت كاري را كه نكرده‌ام، نمي‌پذيرم .
اليور نورث

هر اندازه فداکاري ما در جنگ زيادتر و دشوارتر باشد ، تاج افتخاري که از آن حاصل مي شود باشکوه تر خواهد بود .
روزولت

بايد بخواهيم تا بتوانيم! .
رنه دکارت

مرغ بهشتي فقط در دستان كسي مي آرامد كه در چنگش نگيرد.
جان بري

اراده، يكي از عوامل عمده ايمان است.
پاسكال

آنانيکه خويي جانور گونه دارند و تنها در پي زدودن گرفتاريهاي خويشتن و يا گهگاه افزايش قلمروي زميني خويش هستند بزهکاران روزگارند. بايد گفت نشانه آنها بر گيتي هم تراز ريگ کوچکي در کرانه درياي آدميان نيز نخواهد بود .
(( ارد Orod ))
تمايلات خود را ميان دو ديوار محكم « اراده » و « عقل » حبس كنيد.
(( ارسطو Aristotle ))

كسي كه به خود اطمينان دارد به تعريف كسي احتياج ندارد.
گوستاو لوبون

اولين مرحله انجام كار خير، تمايل به آن است.
رولند هيل

مسؤوليت دوش به دوش قدرت و لياقت [ظرفيت] حركت مي‌كند.
جوسيا گيلبرت هولاند

مردم از هيچ چيز به اندازه مسؤوليت وحشت ندارند؛ با وجود اين هيچ چيز به اندازه مسووليت در دنيا باعث پيشرفت انسان نمي‌شود.
فرانك كرين


ادامه مطلب
|+| نوشته شده توسط هادی در یکشنبه سوم خرداد 1388  |
 
 
بالا